Inspiratiebijeenkomst - MBO Card en cultuureducatie in het mbo

datum:
26 mei 2016
partners:
CJP en LKCA

Met de komst van de MBO Card is een eerste stap gemaakt, maar cultuureducatie in het mbo-onderwijs staat nog steeds in de kinderschoenen. Daarom organiseerden Cultureel Jongeren Paspoort (CJP) en het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) op 26 mei een bijeenkomst over de huidige stand van zaken en de plannen voor de toekomst. Dit onder leiding van CJP-directeur Walter Groenen en LKCA-hoofd cultuureducatie Ronald Kox.

  

'Cultuuronderwijs voor het mbo staat niet goed op de agenda', stelt Walter Groenen, directeur van het CJP, tijdens de startbijeenkomst voor mbo en cultuureducatie in het Grafisch Lyceum in Utrecht. Er is dus werk aan de winkel voor de circa 150 deelnemers die op 26 mei aanwezig waren. Zowel richting de ROC’s, als richting de culturele instellingen en zeker ook richting de politiek, is lobbywerk noodzakelijk.

MBO Card

De MBO Card werd op 1 januari gelanceerd, om cultuur toegankelijker te maken voor leerlingen in het mbo-onderwijs. Een initiatief van CJP in samenwerking met Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), ondersteund door het ministerie van OCW. Mbo-scholen kunnen deze gratis kortingspas aanvragen voor al hun leerlingen, waarmee ze  CJP-korting krijgen bij meer dan 1000 locaties in Nederland. 
De eerste stap is gezet: er zijn 417.950 MBO Cards uitgegeven. Dat is een uitstekend resultaat wanneer we bedenken dat er in totaal 484.000 studenten zijn. Ongeveer de helft van de MBO Card-houders heeft zijn of haar kaart inmiddels geactiveerd. Dat betekent dat ruim 200.000 mbo-studenten met korting naar een voorstelling, concert, museum of film kunnen. Helaas zit er geen tegoed op de kaart. Dat zou een van de volgende stappen moeten zijn. Want waarom zou het ministerie van OCW wél specifiek geld beschikbaar stellen voor cultuuronderwijs in het po en vo en niet voor het mbo? Hoe mooi zou het zijn wanneer in de toekomst voor élke leerling binnen íeder onderwijstype een bedrag van minimaal 10 euro beschikbaar zou zijn… Dat is nu nog toekomstmuziek. Op 26 mei is gekeken naar manieren om cultuuronderwijs niet alleen buiten, maar ook binnen het mbo-curriculum een plek te geven. 

Wat doen CJP en LKCA?

CJP en LKCA trekken in dit streven samen op. Beide instellingen gaan op zoek naar de vraag die mbo-scholen aan culturele instellingen zouden kunnen hebben. Waar zijn de docenten met hun studenten mee bezig en op welke manier kan een culturele instelling daaraan een bijdrage leveren? En ook andersom: wat hebben culturele instellingen het mbo te bieden? Uit een enquête die het CJP uitzette onder culturele instellingen, blijkt dat bijna de helft van de culturele instellingen zegt cultuureducatief aanbod te hebben voor het mbo. Een derde van de respondenten heeft specifiek aanbod voor het mbo ontwikkeld. En 70,6%  van de instellingen vindt mbo-studenten een interessante doelgroep. Ook kan 76,4% aanbod ontwikkelen voor mbo zonder dat er geoormerkte budgetten aan gekoppeld zijn. Hiermee ligt er een weg open voor mbo-onderwijs en cultuureducatie. Het CJP gaat in de nabije toekomst monitoren in hoeverre mbo-studenten gebruik maken van hun MBO Card. 
Het LKCA zich wil zich hard maken voor het stimuleren van binnenschoolse cultuureducatie in het mbo-onderwijs. Er is een eerste start gemaakt met het beschrijven van kansen en van interessante culturele praktijkvoorbeelden voor en met het mbo. Deze verschijnen op de LKCA-website. In de toekomst volgen bijeenkomsten om kennis op te halen en uitwisseling te organiseren over vraagstukken, dillema’s en praktijkverhalen. Rozemarijn Schouwenaar, projectleider mbo van het LKCA, benadrukt hoe belangrijk cultuur is voor de persoonlijke vorming van jongeren. Daarom spoort ze scholen en instellingen aan om elkaar op lokaal/regionaal niveau op te zoeken en te praten over wat ze elkaar te bieden hebben. Rozemarijn roept ook alle aanwezigen op zich te melden: iedereen die een cultuurproject of programma in het mbo heeft – we komen graag langs! Ook thema’s die relevant zijn, zijn welkom. 

Diversiteit van het mbo

'Cultuur is een onmisbaar element in de ontwikkeling van jongeren', vindt ook Anne Marie van Rooijen van MBO Utrecht. ‘Cultuur activeert een ander deel van de hersenen en doet een beroep op de creativiteit, beleving en emotie van jongeren.’

Deze middag dient als kennismaking tussen het culturele en het mbo-onderwijsveld. Anne Marie van Rooijen, programmamanager van MBO Utrecht, gunt ons een kijkje in de wereld van het mbo met als belangrijkste boodschap: dé mbo'er bestaat niet. Er is een groot verschil in interesse en motivatie tussen studenten die niveau 1 volgen en studenten die niveau 4 volgen, tussen studenten dans en studenten scheepsbouwtechniek. Van Rooijen vindt mbo'ers een enorm leuke groep om mee te werken; de studenten zijn duidelijk en eerlijk. Ze staan aan het begin van hun leven. Het is prachtig om in die fase van betekenis te kunnen zijn. 
Voor culturele instellingen is het lastig om een ingang te vinden binnen de grote logge organisaties die de meeste ROC’s geworden zijn.
Cultuuronderwijs zou een plek kunnen krijgen in het keuzedeel, maar Van Rooijen vertelt dat er echter een lange route afgelegd moet worden voordat fiattering mogelijk is, in 2018 moet er immers examen in worden afgelegd. Dit betekent dat resultaten objectief getoetst moeten kunnen worden. 

Burgerschap

De beste kansen zitten volgens Anne Marie van Rooijen in aansluiting bij generieke vakken als Nederlands en burgerschap en loopbaanontwikkeling (LB) wat deel uitmaakt van het curriculum en dus voor iedereen verplicht is. Daarbij moet worden aangetekend dat de docenten die burgerschap geven een achtergrond hebben die sterk van elkaar verschilt. Burgerschap is immers geen vak dat je kan studeren. Er zijn docenten Nederlands of Engels of omgangskunde die de lessen verzorgen, maar het kan ook de docent wiskunde zijn. Een sectie burgerschap bestaat meestal niet. Dat heeft tot gevolg dat er geen aanspreekpunt is en dat maakt toenadering vanuit het culturele veld lastig. 
Binnen het mbo-vak burgerschap zijn er vier domeinen: 

  1. Politiek juridisch domein
  2. Economisch domein
  3. Sociaal maatschappelijk domein
  4. Vitaal domein

Met name in de laatste twee domeinen liggen kansen voor cultuuronderwijs. Bij de invulling van het vierde domein, het vitale domein, wordt meestal aan gezondheid gedacht. Daarbij kan de aandacht bijvoorbeeld uitgaan naar verslaving, maar ook naar mentale weerbaarheid. Hoe kijk je naar jezelf en de ander? Waar leg je je grenzen? 

Kritisch denken

Sinds de recente gebeurtenissen gaan er steeds meer geluiden op dat radicalisering moet worden tegengegaan. Het nieuwe thema in het mbo is ervoor te zorgen dat de studenten kritisch leren denken. Kritisch denken, wat verwachten we daar eigenlijk van? Als je maar kritisch denkt, kom je dan vanzelf bij de juiste denkbeelden terecht? Misschien is het beter om na te streven dat studenten zélf gaan denken, dus onafhankelijk denken. Het zou mooi zijn als we ervoor kunnen zorgen dat studenten de overstap maken van gehoorzaamheid naar verantwoordelijkheid. Dat studenten zelf verantwoordelijkheden leren en nadenken hoe het te gaan doen. Niet zozeer omdat het nu eenmaal moet van de opleiding, maar omdat ze het zelf willen en nuttig vinden. 

Kansen

Van Rooijen heeft voor haar eigen studenten een programma gemaakt met schrijfopdrachten, presentaties, onderzoek en reflectie. Zij werkt veel met films, maar doet weinig met bijvoorbeeld theatergezelschappen of musea. Dit komt vooral omdat zij niet weet wat die te bieden hebben. Ook het kostenaspect speelt een rol, maar als je een goed plan hebt zijn er vaak wel potjes te vinden. Daar liggen dus kansen voor culturele instellingen. 
Culturele instellingen kunnen een verrijking vormen door in te spelen op actuele thema’s zoals armoede en verslaving. Zo kunnen theaterdocenten hierop inspelen via rollenspelen, maar er zijn natuurlijk ook tal van andere creatieve invalshoeken mogelijk. 



Praktijkvoorbeelden

Het tweede deel van de middag is gewijd aan de praktijk. Er is genoeg aanbod, maar dat is niet altijd vindbaar. Het LKCA gaat de komende tijd inspirerende voorbeelden van cultuureducatieve praktijkvoorbeelden op de website plaatsen en onderscheidt daarin drie lijnen:

  1. Aanbod van het mbo zelf of van een culturele instelling dat algemeen vormend is en/of bijdraagt aan identiteitsontwikkeling. Deze projecten zijn soms eenmalig maar sluiten doorgaans aan bij de vakken Nederlands of burgerschap.
  2. Verrijking van het curriculum en/of verdieping van het vakmanschap/ambacht. Dit zijn projecten die gericht zijn op creativiteitsontwikkeling en aansluiten bij een specifieke vakopleiding (zoals meubel maken, restauratie, horeca). 
  3. Aanbod voor het keuzedeel of aanbod dat aansluit bij het toekomstig beroep van de student opdat deze vervolgens ook anderen in aanraking brengt met cultuur (bv onderwijsassistent, zorgverlener, pedagogisch medewerker bso). 

Na een korte pauze, vertellen drie sprekers van culturele organisaties en twee sprekers van mbo-opleidingen over hun ervaringen en samenwerking.

De Frisse Blik

Lucas Westerbeek van De Frisse Blik stelt dat jongeren heel erg visueel ingesteld zijn; er wordt steeds minder gelezen. Er is sprake van steeds meer beeldcultuur. Vaak wordt ‘begrijpend lezen’ wel opgenomen in het curriculum, maar van ‘begrijpend kijken’ is nog weinig sprake. Niemand analyseert namelijk de beelden met jongeren. Door samen met studenten films te maken en deze te analyseren, leert hij studenten kritischer kijken. Judith Wevers, docente Nederlands bij ROC Mondriaan, beaamt dit en vindt de projecten van De Frisse Blik mooi passen binnen haar vak. Zij raadt mbo-instellingen aan een duurzame relatie aan te gaan met een culturele instelling. 

TG Playback

Herkenbaarheid speelt een belangrijke rol in de projecten van Theatergroep Playback. Oprichtster Kim Zonneveld heeft de fascinatie voor ‘jong’ zijn nooit losgelaten en wil dicht bij de belevingswereld van jongeren blijven. Onderwerpen die worden aangekaart, zijn bijvoorbeeld geld, ambitie, alcohol, seks en drugs:  Na de voorstelling gaan de acteurs het gesprek aan met de studenten. Wat vonden ze herkenbaar? Wat zouden ze zelf hebben gedaan in een bepaalde situatie? De rol van de gespreksleider is hierbij heel belangrijk. Zij worden goed begeleid en voorbereid. Ook heeft Playback van te voren goed contact met de school, om de voorstelling zo goed mogelijk bij het lesprogramma te laten aansluiten. Bijzonder is de interactie met mbo-studenten, ouders en docenten.

Museum van Loon

Tonko Grever van het Museum van Loon ontwikkelde in samenwerking met het Hout- en Meubileringscollege Amsterdam (HMC) een educatief programma voor mbo'ers. Hierbij werd vooral rekening gehouden met de behoefte van de studenten; je aanbod moet wel relevant zijn. Ook benadrukte Grever dat interactie een belangrijk onderdeel is van het programma, om de studenten zoveel mogelijk te prikkelen en te stimuleren. Marco Cornelisse, docent en opleidingscoördinator bij het HMC, vindt het belangrijk om de studenten met dit programma een contextrijke omgeving te bieden , iets wat op school niet is na te bootsen. Bij het HMC is het educatief programma opgenomen in het curriculum. Cornelisse heeft hier bij zijn directie op aangedrongen, omdat je anders elk jaar opnieuw de discussie moet voeren over geld.

Aanspreekpunt binnen de school

De grootste hindernis voor culturele organisaties blijkt het in contact komen met de mbo-scholen, die vaak zo groot zijn dat het bijna onmogelijk is om bij de juiste persoon terecht te komen. Er is dus grote behoefte aan een centraal aanspreekpunt voor (culturele) activiteiten binnen de scholen. Elianne Beukelaar van het Grafisch Lyceum Utrecht, waar de bijeenkomst gehouden wordt, nam voorheen ook altijd snel tussendoor de verantwoording van evenementen op zich. Nu is zij Manager Events, en is hiermee aanspreekpunt voor alle activiteiten in en rond de school. 'Handig, want nu ben ik veel makkelijker te vinden voor culturele instellingen', vertelt ze aan het einde van de dag.

De dag eindigde met een gezellige kennismakingsborrel waar vraag en aanbod samen konden komen en ideeën konden worden uitgewisseld. Mogelijkheden genoeg, maar het is nu belangrijk dat alle betrokken partijen, zowel mbo-docenten als culturele instellingen zich volledig gaan inzetten om cultuureducatie in het mbo-onderwijs mogelijk te maken. Het LCKA organiseert op 18 november een kleine bijeenkomst om dit onderwerp verder uit te diepen en te bespreken.

Download hier de presentatie van Anne Marie van Rooijen
Download hier de presentatie van LKCA en CJP


Relevante onderwerpen

Relevante onderwerpen

contact

Rozemarijn Schouwenaar
naamRozemarijn SchouwenaarfunctieSpecialist Cultuurparticipatietelefoonnummer030 711 51 43e-mailRozemarijnSchouwenaar@lkca.nl