Kijk in de spiegel van Theater AanZ

Geen Gezicht - Theater Aan Z
auteur
Melissa de Vreede
datum
28 februari 2017

De verbazing is groot wanneer acteur Said el Khattouti na afloop van de voorstelling plompverloren zegt: 'Ik ben zelf ook homo. Punt.' In het afgelopen uur kwam hij over als de macho van Marokkaanse herkomst bij uitstek met uitspraken als 'homo is een vies woord', 'homo’s moeten aan het gas' en 'gelovig zijn én homoseksueel, dat kán toch niet. Dat is écht een Nederlands probleem'. De studenten van ROC Flevoland moeten even bijkomen van deze bekentenis, maar zijn vervolgens heel nieuwsgierig naar zijn ‘echte’ verhaal.

Docenten Zorg en Welzijn van ROC Flevoland gingen in op het initiatief van het gemeentelijke Bureau Gelijke Behandeling dat programma’s en activiteiten ontwikkelt in het kader van Lelystad Regenboogstad. Doel van het beleid is om ervoor te zorgen dat LHBT’ers zich veilig en gerespecteerd voelen, óók op scholen en in verzorgingshuizen. De voorstelling Geen Gezicht van theatergroep Theater AanZ past heel goed in dat beleid, want is speciaal ontwikkeld voor studenten van mbo-opleidingen die niet alleen zelf dus nog op school zitten maar zich ook voorbereiden op een toekomstig beroep als bejaardenverzorger of onderwijsassistent. 

Vooroordelen

Ook al wijzen sommige onderzoeken uit dat het in Nederland relatief ‘meevalt’ met de vooroordelen over homoseksualiteit, de praktijk wijst uit dat er nog een wereld te winnen valt. Mbo-opleidingen worden regelmatig geconfronteerd met studenten die principieel weigeren homoseksuele ouderen te wassen of te verzorgen of met zorginstellingen die liever geen homo of lesbienne als stagiaire willen omdat hun doelgroep daar moeite mee zou hebben. En ook de verhalen van leerkrachten in het onderwijs die ervoor terugdeinzen hun identiteit openlijk kenbaar te maken zijn genoegzaam gekend. Voor onderwijsassistenten in spe geldt natuurlijk hetzelfde. 

Werk aan de winkel dus, waar Theater AanZ graag een steentje aan bijdraagt. Het gezelschap maakt inmiddels al ruim tien jaar interactieve en educatieve voorstellingen over diversiteit en wil daarmee een spiegel zijn waarin het publiek zich mag en kan herkennen. Er is aanbod voor alle onderwijsniveaus, zowel voor leerlingen als voor docenten. AanZ gelooft in theater als middel om onverwachte ontmoetingen met diversiteit tot stand te brengen. Het gezelschap werkt met professionele spelers, ‘ervaringsdeskundigen’,  regisseurs en schrijvers. Er wordt uitstekend geacteerd en soms zelfs gezongen. Dat móet ook wel, is de overtuiging van de groep. Anders komt de boodschap niet over. 

Keuzes

Geen Gezicht is een heftige voorstelling, maar humor doorbreekt af en toe de opgebouwde spanning of ontroering. Drie personages vertellen hun verhaal dat dichtbij de dagelijkse ervaringen van de mbo-studenten ligt. Marian van Hoof, artistiek leider van Theater AanZ, schreef de tekst en ontleende haar inspiratie aan tal van interviews met jongeren uit verschillende geloven en culturen. 

Geen Gezicht - Theater Aan Z

Het islamitische meisje Emina ontmoet Maaike, de liefde van haar leven wanneer ze stage loopt op een kinderdagverblijf. Maar zij durft haar geheim niet met haar ouders te delen en trouwt tenslotte met de man die voor haar was uitgezocht. Het echtpaar krijgt kinderen, maar zou Emina nu gelukkig zijn? Deze vraag komt aan de orde in het nagesprek. De meeste studenten denken van niet. Een enkeling roept zelfs vertwijfeld dat ze doodongelukkig moet zijn. Zij heeft haar hoofd gevolgd en niet haar hart, zoals ze zelf tijdens de voorstelling trouwens ook al zegt. Er is weliswaar begrip voor ouders die er moeite mee hebben als hun kind uit de kast komt – een aantal van de studenten heeft zelf al een of meer kinderen – maar uiteindelijk moet je als ouder de keuzes van je zoon of dochter accepteren, vindt het merendeel. Geluk staat voorop. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor je kind. Toch aarzelt een paar studenten nog. Volgens hen is het mogelijk je geluk te halen uit het feit dat je kiest voor het geluk van je ouders. In deze opvatting vinden studenten met een streng islamitische achtergrond en een streng christelijke achtergrond (beiden vertegenwoordigd in deze groep van ROC Flevoland) elkaar. 

Peter heeft christelijke ouders en toont van jongs af aan belangstelling voor de kleren van zijn zusje. Hij merkt al vroeg dat hij op jongens valt en danst graag op de muziek van Beyoncé. Voor zijn ouders is dit alles onbespreekbaar, maar Peter kiest voor zichzelf en riskeert daarmee een breuk met zijn familie. Het merendeel van de studenten heeft begrip voor zijn keuze. Zij zouden hetzelfde doen. Het verhaal lijkt voor een deel op het ‘echte’ verhaal van acteur Said, al heeft deze dan geen christelijke maar islamitische ouders. De studenten willen graag weten of hij nu ‘in het echt’ wél nog contact heeft met zijn ouders. Said vertelt openhartig dat hij sinds kort weer sporadisch met zijn vader communiceert, maar dat er sprake is geweest van een langdurige breuk. Zijn ouders zijn lang geleden gescheiden en zijn moeder weet officieel niet dat haar zoon homo is. Maar Said weet bijna zeker dat ze wel degelijk van zijn geaardheid op de hoogte is. Er wordt eenvoudig (nog?) niet over gesproken. 

Burgerschapsvorming

De studenten hangen aan zijn lippen en ook aan die van de andere twee spelers die net zo open en eerlijk vertellen wat hun betrokkenheid met seksuele diversiteit is. Ook van de voorstelling zijn de mbo-ers diep onder de indruk. Zij zijn benieuwd hoe de acteurs zo goed hebben leren acteren en zingen, hoe de teksten tot stand zijn gekomen en waar zij nog meer allemaal spelen en gespeeld hebben. Een aantal van hen wil graag zelf eens een voorstelling maken. Maar nu moeten ze eerst terug naar de locatie van hun opleiding. Over een week verzorgt Bureau Gelijke Behandeling een vervolgworkshop over het onderwerp homoseksualiteit. Dan kunnen opnieuw kwesties aan de orde komen als Word je als homo geboren?, ofwel is het een ‘cultuurding’ of een ‘natuurding’. Wat doe ik als mijn beste vriendin zegt dat ze lesbisch is? en Hoe vertel ik het mijn ouders?. De ervaring leert dat de voorstelling en het nagesprek over het algemeen heel wat los maken. Na afloop van dit mini-project moeten de studenten van ROC Flevoland een verslag maken dat wordt toegevoegd aan het portfolio burgerschap. Een beter voorbeeld van de wijze waarop de kunsten bij kunnen dragen aan de invulling van het vak burgerschapsvorming kan je je bijna niet indenken. 

Geen Gezicht - Theater Aan Z

Meer informatie: www.theater-aanz.nl