Next century skill: precies doen waar we als mens goed in zijn

sociallinksheader

Volg ons
  • linkedin
opinie

Next century skill: precies doen waar we als mens goed in zijn

opinie

auteur
Sanne Helbers
datum
10 mei 2017
Door Sanne Helbers • 10 mei 2017 • Leestijd: 4 min

Wie zijn wij in het digitale tijdperk? Wat is onze identiteit, ons doel? Technologische veranderingen volgen elkaar supersnel op en vaste ijkpunten zijn vloeibaar als was. Hoe ontmaskeren we bijvoorbeeld nepnieuws? Cultuuronderwijs ontwikkelt en traint precies de vaardigheden die we in deze digitale eeuw nodig hebben, schrijft Sanne Helbers.

Eigenlijk kunnen we niet om de conclusie heen: leren moet op een andere manier. Digitalisering heeft het leven zo veranderd dat nieuwe vaardigheden nodig zijn om je goed te kunnen manifesteren in de maatschappij. Daarmee ligt direct het onderwijs onder een vergrootglas, want is dit eigenlijk wel op die noodzakelijke next century skills ingericht? Het besef dringt op steeds meer plaatsen door. Staatssecretaris Dekker riep op tot een plan voor het onderwijs in het jaar 2032. De gemeente Rotterdam geeft in haar nieuwe onderwijsbeleid expliciet ruimte aan 21e eeuwse vaardigheden en Ronald Kox heeft het in de Cultuurkrant (pag 10-11) over ‘een nieuw soort school, waarmee we in de 21e eeuw eindelijk afscheid durven nemen van een laat 19e eeuws schoolsysteem’.

Informatie is lastig op waarde te schatten

Zelfdenkende robots, iPad-scholen, tieners die hun geld verdienen als influential op social media. Het is een enorm contrast met de wereld van de late negentiende eeuw, het tijdperk waar ons huidige schoolsysteem uit dateert. Toen was de wereld analoog en de zaken verliepen via vaste kanalen. Informatie kon je vinden in de bibliotheek, via het postkantoor en de kranten. Later kwamen daar radio en een beperkt aantal televisiezenders bij. Die vaste kanalen waren vaak hiërarchisch en lineair opgezet. Ze werden ingericht en gecontroleerd door vaste instituten. Die bepaalden de canon.

Die oude instituten en canons staan in het huidige digitale tijdperk op losse schroeven. Er is geen lineaire, hiërarchische manier van leren en informeren meer. Er is geen gevestigde orde in de media meer er bestaan nog nauwelijks gatekeepers die informatie op waarde schatten. Vandaag de dag kan iedereen via Twitter, Facebook, Joomla of Drupal een digitale zeepkist pakken en erop verkondigen wat hij of zij vindt. Steun en gewicht krijg je via volgers, en niemand bepaalt wie je wel of niet mag volgen. De democratie is gedemocratiseerd. Dat brengt zijn eigen problemen mee. Want informatie is te vinden op een wirwar aan platforms van zowel professionals als amateurs en valt lastig op waarde te schatten. Nepnieuws is inmiddels een fenomeen.

We hebben verregaande digitale geletterdheid nodig

Een ander fenomeen is de zogenaamde filterbubbel. Via voorgeprogrammeerde logo- en algoritmes schotelen grote bedrijven – Google, Facebook, Spotify – precies voor wat bij jouw voorkeuren past. Verschillen vallen buiten de randen van je referentiekader. Wil je hieraan ontsnappen, dan moet je actief op zoek. En dat terwijl we als het ware gedomesticeerd zijn geraakt als het gaat om zoeken van informatie.

Dit betekent dan het digitale tijdperk vraagt om verregaande digitale geletterdheid. Het vraagt om een kritische, onderzoekende houding. Ook dat maakt leren in een digitale samenleving anders dan voorheen.

De samenleving digitaliseert sneller dan de mens kan bijhouden. Hoe school je de generaties van de toekomst in die wetenschap? ‘Humans are best at being human’, zegt Yuri van Geest van Singularity University tijdens de conferentie Reinvent the way we work and learn. En dat betekent dat we moeten doen wat de technologie niet kan: beredeneren vanuit logica, de emotie mee laten wegen, samenwerken, adviseren of coachen. De technologie kunnen we er niet uitrennen, maar we kunnen wel leren om er de juiste vragen aan te stellen.

Waar ligt jouw grens?

In de huidige, geglobaliseerde en gedigitaliseerde eeuw zijn grenzen, zowel fysiek als digitaal, diffuser geworden. Vroeger moest je het doen met de contacten uit het dorp. Je had keuze uit, pak hem beet, een paar honderd neuzen. Vandaag de dag kun je, even dik aangezet, kiezen uit zeven miljard hoofden. Maar waar spiegel je jezelf aan als de wereld voor je openligt? Waar leg je jouw grens in de fysieke wereld? Wie ben je en waar hoor je bij? Want treden we uit onze bubble, dan confronteert de digitale wereld ons vaker dan voorheen met culturen van over de hele wereld, met andersdenkenden. Dat vraagt om nieuwe kennis en vaardigheden en doet een beroep op je tolerantie en openheid.

Dansen met de machine

Maar het digitale tijdperk biedt ook uitkomst. Want om de fysieke samenleving in evenwicht te houden, mogen we doen waar we goed in zijn: mens-zijn van vlees en bloed, met een persoonlijke, eigen levensstijl. Kunst en cultuur spelen hierin een belangrijke rol. Want met kunst en cultuur leer je kritisch kijken naar jezelf en de omgeving, vorm je een eigen mening en koester je het grijze gebied. Je leert omgaan met verschil in meningen en leert dat niet alles in termen van goed of slecht beoordeeld hoeft te worden.

Kunst confronteert met het onverwachte perspectief. Zo wordt de vorming van kinderen en jongeren gestimuleerd. Bijvoorbeeld als het gaat om het bewaken van de eigen grenzen in een digitale wereld zonder grenzen. Met kunst en cultuur wordt de verbeeldingskracht aangesproken. En laat die nu steeds belangrijker worden om de juiste vragen te kunnen en blijven stellen aan de technologie van morgen. Want met een sterke verbeeldingskracht kunnen toekomstige generaties leren om ‘te dansen met de machine’, zoals Yuri van Geest het uitdrukt.

Sanne Helbers, coördinator marketing en communicatie bij het Kenniscentrum Cultuureducatie Rotterdam, studeerde Algemene Cultuurwetenschappen aan de Erasmus Universiteit en volgde hierna de Masteropleidingen Media & Journalistiek en Sociologie van Kunst & Cultuur. Sinds 2011 werkt Sanne Helbers in de cultuureducatie. Ze neemt onder andere zitting in de landelijke Kenniskring 21 dat KCR in 2016 opzette.

Logo Nieuwsbrief Cultureel Kapitaal