Sluipmoord op de kunstvakken in het onderwijs? De noodzaak van lesuren en echte vakdocenten

sociallinksheader

Volg ons
  • linkedin
opinie

Sluipmoord op de kunstvakken in het onderwijs? De noodzaak van lesuren en echte vakdocenten

opinie

auteur
Marie-Thérèse van de Kamp
datum
10 september 2015
Door Marie-Thérèse van de Kamp • 10 september 2015

Cultuuronderwijs alleen nog binnen interdisciplinair verband aanbieden en niet meer als apart vak. Het is een idee dat je nogal eens hoort binnen de nationale onderwijsdiscussie #Onderwijs2032. Marie-Thérèse van de Kamp vindt het een slecht idee: ‘Leg eerst een stevige basis vanuit het vak zelf. Voor taal- of rekenvaardigheid zouden we zoiets nooit accepteren.’

Stel, je leert uitsluitend op een interdisciplinaire wijze op school. Leer je dan nog wel de kenmerkende denkwijze van een discipline zoals kunst, taal of wiskunde? En leer je dan wel de bijbehorende essentiële vaardigheden begrijpen en doorgronden? Kun je hogere-ordevaardigheden ontwikkelen, wanneer je niet eerst diepgaande kennis en basisvaardigheden hebt opgedaan van deze kerndisciplines? Ligt aan het ideaal van uitsluitend interdisciplinair werken, eigenlijk niet een misconceptie over leren en leerprocessen ten grondslag? 

In het kader van Onderwijs 2032 wordt in Nederland volop gediscussieerd over veranderingen in het curriculum. Er wordt een brede vorming van leerlingen bepleit, met daarin gelukkig ook steeds meer erkenning voor de waarde van kunst en kunstzinnige, culturele en creatieve vorming. Dit in het kader van belangrijke doelen van onderwijs, zoals kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming.* 

Sommigen pleiten er daarom voor dat er uitsluitend op interdisciplinaire (en cognitieve) wijze geleerd zou moeten worden over kunst. Zij doen dit onder invloed van vernieuwingsscholen die werken met leergebieden en interdisciplinaire projecten, maar ook als gevolg van het brede begrip ‘cultuuronderwijs’.

Maar is vakoverstijgend leren niet pas mogelijk als je expertise hebt vanuit een disciplinaire achtergrond? De kunsten vormen al een heel breed terrein om goed te beheersen, zoals elke vakdocent CKV en Kunst Algemeen weet. Is het niet beter om vanuit kennis van zaken na te denken over kruisbestuivingen met andere vakken? En in samenspraak met andere experts? 

Ontnemen we leerlingen kansen?

Het is zoals Robbert Dijkgraaf analyseerde in NRC Handelsblad: 'Disciplines lijken hun beste tijd te hebben gehad. Inter-, trans-, cross- en multidisciplinariteit zijn de toverwoorden van de dag. Maar er is een goede reden waarom gebieden ontstaan en overleven. Het zijn coherente eenheden van kennis, denkwijzen en methodes met een eigen cultuur. Disciplines vallen meestal niet samen met onderwerpen van onderzoek, en dat is maar goed ook. Grote vragen als de gezondheid van de mens (…) vereisen meerdere perspectieven. Een wiskundige en een medicus hebben een andere blik op genetische informatie…. Het is te veel gevraagd om alle gezichtspunten tegelijk in te nemen. Over de hele wereld worstelen onderwijsinstellingen met het profiel van de ideale student of onderzoeker. Ik heb eigenlijk nooit een ander goed antwoord gehoord dan het T-profiel. Een diep verankerde disciplinaire poot met daarop een breed oriënterende dwarsbalk. Je kunt geen goed onderzoeker worden zonder de concrete ervaring van een specifiek vakgebied.'* 

Stel dat we niet erkennen dat het nodig is om eerst inzicht te krijgen in de kenmerkende wijze van denken in de kunst. Ontnemen we leerlingen dan, als gevolg van deze misconceptie over kunstzinnig leren, niet juist voor altijd de kans om zich te interesseren voor kunst? Om hun eigen talent al van jongs af aan te ontwikkelen? Voor taal of rekenen zouden we nooit accepteren dat leerlingen de essentiële kennis en vaardigheden niet leren op school. 

De cruciale vraag is: Zijn kennis en vaardigheden in de kunstdisciplines niet voorwaardelijk om inhoudelijke en zinvolle verbanden met andere disciplines te kunnen leggen? En vervolgens: heb je niet juist daarom lesuren kunst in het curriculum nodig? En gekwalificeerde vakdocenten? 

Hebben we dan niets geleerd?

Uit het rapport van de Onderwijsraad uit 2012 bleek dat cultuureducatie in het primair onderwijs gemarginaliseerd was geraakt. Voor de onderbouw werd de vaste urentabel voor de kunstvakken losgelaten. Zelfs een leek kan begrijpen, dat wanneer je geen goede basis hebt gekregen in de kunstvakken in het PO, je vervolgens later niet zomaar de waarde en het belang kunt leren doorgronden van kunst. Minister Bussemaker beseft inmiddels dat daardoor kunst in de toekomst wel eens op het spel zou kunnen staan. Cultuureducatie met Kwaliteit staat prominent op haar beleidsagenda. 

Toch lijkt het momenteel nog alsof er een sluipmoord wordt gepleegd op de kunstvakken. Eerst werd kunsteducatie onderdeel genoemd van het veel bredere gebied van 'cultuuronderwijs'. Vervolgens las ik in de aankondiging van de keynote-lezing van de directeur van het LKCA: "Zowel in onderwijsland als in de wereld van kunst en cultuur verandert er veel. Blijven de (kunst)vakken als aparte vakken bestaan, of worden zij opgenomen in een breed curriculum? Welke plaats kan cultuureducatie innemen in het toenemend aantal brede scholen en IKC’s? Wordt er in de toekomst nog onderscheid gemaakt tussen binnen- en buitenschools cultuuronderwijs? "*

De eerste en laatste vraag lijken veelzeggend en ik heb ze de afgelopen maanden opvallend vaak gehoord - te vaak om niet achterdochtig te worden. Je vraagt je af: hebben we niets geleerd van de fouten van CKV? Zoals: geen verplichte scholing voor docenten CKV. Schoolleiders die CKV-lesuren als resturen beschouwen en daarmee de vakexpertise van docenten ontkennen. 
Recente onderzoeksgegevens laten zien dat bijna de helft van de CKV-lesuren door niet-bevoegde docenten wordt gegeven. Dat veel leerlingen de invulling van het vak CKV niet optimaal vinden (onderzoek EenVandaag), is dan toch niet verwonderlijk? 

Dit is nodig voor goed cultuuronderwijs

Staatssecretaris Dekker onderstreept gelukkig wél het belang van goede docenten: ‘Weet je wat de beste training is voor de Citotoets? Acht jaar een goede man of vrouw voor de klas.’(in RTL Late Night) Het is van harte te hopen dat Dekker zich realiseert hoe belangrijk goede vakdocenten zijn voor goed onderwijs, ook voor de kunstvakken. En dat dat doordringt in de plannen voor het onderwijs in 2032 en het nieuwe curriculum waarvoor Ons onderwijs 2032 nu de blauwdruk gaat maken.
 
Goed onderwijs in kunst in het PO, in CKV en in de kunstvakken in het VO vergt dus: 

  • Lesuren in het curriculum 
  • Professionele vakdocenten
  • Erkenning van politici, beleidsmakers en onderwijsmanagers dat de kunstvakken in het curriculum van PO tot en met VO van belang zijn voor alle leerlingen en dat vakdocenten - ook in de kunstvakken - daarvoor onmisbaar zijn 
  • Faciliteiten zoals de cultuurkaart
  • Goede samenwerking met culturele instellingen 

Een doorlopende leerlijn zal niet veel effect hebben als niet eerst aan deze basisvoorwaarden is voldaan.

Marie-Thérèse van de Kamp is projectleider bij het Expertisecentrum kunsttheorie, en vakdidacticus aan de lerarenopleiding van de Universiteit van Amsterdam.

*Biesta, 2012 
*Robbert Dijkgraaf. Sluipmoord op NWO. Column in NRC Handelsblad, 01-03-2015
*Keynote Ocker van Munster - Cultuur in de kanteling

Lees ook op Cultureel Kapitaal:

Lees op lkca.nl: